Για πολλά χρόνια, οι ωοθήκες αντιμετωπίζονταν κυρίως ως τα όργανα που συνδέονται με τη γονιμότητα. Στην πραγματικότητα, ο ρόλος τους είναι πολύ ευρύτερος, καθώς οι ορμονικές αλλαγές που συνοδεύουν τη λειτουργία τους επηρεάζουν διαφορετικά συστήματα του γυναικείου οργανισμού. Με αφορμή την προσέγγιση της Έφη Ρομποτή, το ενδιαφέρον στρέφεται στη σχέση ανάμεσα στην ωοθηκική γήρανση, την εμμηνόπαυση και τη μακροχρόνια υγεία.
Οι ωοθήκες παράγουν ορμόνες όπως τα οιστρογόνα και την προγεστερόνη, ενώ συμμετέχουν και στην παραγωγή ανδρογόνων. Οι ορμόνες αυτές συνδέονται με λειτουργίες που αφορούν, μεταξύ άλλων, τον κύκλο, τα οστά, το καρδιαγγειακό σύστημα, τη διάθεση και τη σεξουαλική υγεία. Καθώς η λειτουργία των ωοθηκών μεταβάλλεται στην περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση, το σώμα περνά σε μια νέα ορμονική φάση.
Οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις είναι ίσως οι πιο γνωστές εκδηλώσεις της εμμηνόπαυσης, όμως δεν είναι οι μοναδικές. Οι ορμονικές μεταβολές μπορούν να συνοδεύονται από διαταραχές του ύπνου, αλλαγές στη διάθεση, συμπτώματα από το μυοσκελετικό σύστημα, αλλά και αυξημένη απώλεια οστικής μάζας. Παράλληλα, η μετάβαση στην εμμηνόπαυση αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία η καρδιαγγειακή υγεία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόληψη δεν αφορά μόνο την περίοδο κατά την οποία εμφανίζονται τα συμπτώματα. Η διακοπή του καπνίσματος, η ισορροπημένη διατροφή με έμφαση σε τρόφιμα όπως το ελαιόλαδο, τα ψάρια, τα όσπρια και τα λαχανικά, η συστηματική σωματική άσκηση και ιδιαίτερα η προπόνηση δύναμης, ο επαρκής ύπνος και η διαχείριση του στρες αποτελούν σημαντικούς πυλώνες ενός τρόπου ζωής που στηρίζει την υγεία στη μέση ηλικία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η οστική υγεία, καθώς η απώλεια οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση συνδέεται με αυξημένη απώλεια οστικής μάζας. Η άσκηση με αντιστάσεις, η επαρκής πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και η αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής πρόληψης.
Η συζήτηση για την ορμονική θεραπεία
Ένα από τα ζητήματα που εξακολουθούν να προκαλούν πολλές ερωτήσεις είναι η ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης. Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, αποτελεί αποτελεσματική επιλογή για την αντιμετώπιση ενοχλητικών αγγειοκινητικών συμπτωμάτων, ενώ μπορεί επίσης να συμβάλει στην πρόληψη της οστικής απώλειας σε κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες. Τα οφέλη και οι κίνδυνοι, ωστόσο, διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, τη χρονική απόσταση από την εμμηνόπαυση και τον τρόπο χορήγησης.
Η διαδερμική χορήγηση οιστρογόνων, μέσω επιθέματος, gel ή spray, αποτελεί μία από τις διαθέσιμες επιλογές και σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να έχει διαφορετικό προφίλ κινδύνου από την από του στόματος χορήγηση, μεταξύ άλλων ως προς τον κίνδυνο θρομβώσεων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία θεραπεία που ταιριάζει σε όλες. Η επιλογή της κατάλληλης αγωγής είναι ιατρική απόφαση και απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Το λεγόμενο «παράθυρο ευκαιρίας», δηλαδή η υπόθεση ότι ο χρόνος έναρξης της ορμονικής θεραπείας μπορεί να επηρεάζει τα μακροπρόθεσμα οφέλη και τους κινδύνους, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έρευνας. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η χρονική στιγμή έχει σημασία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ορμονική θεραπεία ενδείκνυται για την πρόληψη της γήρανσης ή για όλες τις γυναίκες.
Το βασικό μήνυμα της προσέγγισης της Έφη Ρομποτή είναι ότι η φροντίδα της γυναικείας υγείας δεν θα πρέπει να ξεκινά όταν εμφανιστούν τα πρώτα έντονα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Οι επιλογές που διαμορφώνονται ήδη από τις δεκαετίες των 30 και των 40, από τη διατροφή και την άσκηση μέχρι την αποφυγή του καπνίσματος και την τακτική ιατρική παρακολούθηση, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής υγείας.
Η εμμηνόπαυση δεν είναι ένα «κλείσιμο» ενός κεφαλαίου, αλλά μια νέα φάση στη ζωή της γυναίκας. Και η σύγχρονη συζήτηση γύρω από τη μακροζωία στρέφεται πλέον όλο και περισσότερο στο πώς η πρόληψη, η ενημέρωση και η εξατομικευμένη φροντίδα μπορούν να βοηθήσουν τη γυναίκα να περάσει σε αυτή τη φάση με καλύτερη υγεία και ποιότητα ζωής.
Έφη Ρομποτή
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος
Διευθύντρια Τμήματος Αισθητικής Γυναικολογίας ΙΑΣΩ
